Liever acteur dan filmster: Sir Tom Courtenay ontvangt Joseph Plateau Award op Film Fest Gent

Bekroond Brits acteur Sir Tom Courtenay mocht vanavond de Joseph Plateau Honorary Award in ontvangst nemen op de 53ste editie van Film Fest Gent. Hij woonde vanavond de vertoning bij van Lance Hammers aangrijpende, diepmenselijke drama Queen at Sea, waarin Courtenay de rol vertolkt van de echtgenoot van een dementerende vrouw, naar eigen zeggen zijn beste film tot nu toe. Queen at Sea viel eerder al in de prijzen op het Internationaal Filmfestival van Berlijn. Vorige week mocht ook zijn landgenoot, regisseur Danny Boyle, al een Joseph Plateau Award ontvangen tijdens Film Fest Gent.

Toen Tom Courtenay, geboren op 25 februari 1937 in Kingston upon Hul, niet slaagde in zijn eerste jaar aan het University College Londen, zocht hij het dan maar enkele huizen verder bij de Royal Academy of Dramatic Art. Hij was nog niet eens afgestudeerd toen filmregisseurs bij hem aanklopten. Het was meteen raak toen Tony Richardson hem koos voor de hoofdrol in The Loneliness of the Long Distance Runner, een film uit 1962 over een jonge delinquent, Colin Smith, wiens looptalent wordt uitgebuit door een schooldirecteur. Tom Courtenay werd instant beroemd en als “angry young man” zelfs het gezicht van de Britse New Wave, een reeks vernieuwende, sociaal geïnspireerde films. Courtenay’s volgende film, Billy Liar, geregisseerd door John Schlesinger, behoort ook tot die reeks. Hij had de rol van de fantast Billy Liar al op toneel gebracht en ontmoette op de filmset Julie Christie. Ze zagen elkaar in 1965 terug bij Dr. Zhivago van David Lean. Na twee BAFTA-prijzen volgde nu een Oscarnominatie voor de beste mannelijke bijrol. En het bleef hard gaan. Joseph Losey, Anatole Litvak, Bryan Forbes en anderen regisseerden hem en Dirk Bogarde, Sophia Loren, Omar Sharif, Kirk Douglas, Peter O’Toole, James Fox, waren slechts enkele van zijn tegenspelers.

Ondanks alle lof en glorie bleef Tom Courtenay toch licht gefrustreerd. Hij voelde zich meer thuis op een toneel dan op een filmset en was ervan overtuigd dat daar meer groei inzat voor zichzelf en zijn acteertalent. Liever acteur dan filmster dus. Slechts in 1983 liet hij zich overtuigen om opnieuw voor de camera’s te staan in The Dresser van Peter Yates. Net zoals bij Billy Liar, had hij de rol van The Dresser eerder op toneel gebracht. Zowel in Londen, Manchester als op Broadway. Hij kreeg daar Tony Award nominaties voor, en de film leverde hem naast een Golden Globe ook zijn tweede Oscarnominatie op. Courtenay’s oeuvre tijdens de twee laatste decennia van de vorige eeuw bestaat uit een mix van theater, film en televisiefilms. Tot die laatste categorie behoort Young Indiana Jones and the Treasure of the Peacock’s Eye van George Lucas. En in het BBC drama A Rather English Marriage trad hij nogmaals op aan de zijde van Albert Finney, de man in wiens voetsporen hij trad in de theaterproductie van Billy Liar.

Tijdens de jongste kwarteeuw viel het theaterwerk grotendeels weg bij Tom Courtenay ten voordele van de televisieseries. Hij was onder andere te zien in episodes van Little Dorrit, The Royle Family, Unforgotten, Mandy, en Maya. Zijn filmcarrière kende 2012 een revival met Quartet, de eerste film van Dustin Hofmann waarin hij Dame Maggie Smith als tegenspeler had. Een voorbode van het beste dat nog moest komen: 45 Years van Andrew Haigh in 2015 en Queen at Sea van Lance Hammer in 2026. Beide films kenden hun wereldpremière op de Berlinale en leverden Tom Courtenay en zijn tegenspelers, respectievelijk Charlotte Rampling en Anna Calder-Marshall, vertolkingsprijzen op. In 45 Years vertolkt Courtenay de rol van een man die uit zijn lood geslagen wordt nadat een vroegere vermiste geliefde dood teruggevonden wordt. Dat heeft een weerslag op zijn al 45 jaar durende relatie. In Queen at Sea, te zien op Film Fest Gent, speelt de laureaat van de Joseph Plateau Honorary Award weergaloos de rol van echtgenoot en mantelzorger van zijn dementerende vrouw.

Tom Courtenay hoort thuis in het rijtje van de grote Britse acteurs als Dame Maggie Smith, Anthony Hopkins, Michael Caine, Alec Guinness, Albert Finney en anderen. Hij vergiste zich wel toen hij zich, tijdelijk, van de filmwereld afkeerde omdat hij dacht dat een theatercarrière langer duurde dan een filmloopbaan. Toen kon hij uiteraard niet voorspellen dat hij op zijn 89ste zou zeggen dat Queen at Sea zijn beste film was. Is de long distance gelopen voor de runner die op zijn eentje meer dan zestig jaar Britse film-toneel-cultuurgeschiedenis met zich meedraagt?

Joseph Plateau Honorary Award

De Joseph Plateau Honorary Award wordt uitgereikt aan festivalgasten die een speciale bijdrage leverden aan de kunst van het filmmaken. De award zelf is een replica van professor Joseph Plateaus fenakistiscoop, een toestel waarmee hij een serie van opeenvolgende tekeningen doorlopend 'in beweging' kon brengen. De fenakistiscoop stond mee aan de basis van het idee van bewegende beelden en daarmee ook de basis van het filmmaken. In het verleden kregen onder meer Danny Boyle (2026), Emily Watson (2024), Ryûsuke Hamaguchi (2023), Céline Sciamma (2022), Raoul Servais (2022), Viggo Mortensen (2020), Isabelle Huppert (2011), Agnès Varda (2006) en Morgan Freeman (2000) de prijs.

Lees hier de volledige lijst met winnaars van de Award.

Volgende vertoningen Queen at Sea

Dinsdag 13 oktober l 16:45 l Kinepolis 1

Donderdag 15 oktober l 22:30 l Kinepolis 4

Zondag 18 oktober l 17:30 l Kinepolis 3

Tickets

Info & tickets op filmfestgent.be.