Sous X: Fatma belicht de complexe realiteit rond anoniem bevallen

In Frankrijk is het een verankerd recht, in België een strafbaar feit. Maar daar komt binnenkort misschien verandering in: want nu ook de regering-De Wever zich buigt over de mogelijkheid om discreet te bevallen, komen voorzichtig de tongen los. Bij moeders en kinderen; over trauma’s en onmogelijke keuzes. In de driedelige documentairereeks Sous X belicht Fatma Taspinar de complexe realiteit achter deze ethische breinbreker: als vrouw je kind ter wereld brengen en daarna verdwijnen.

Al sinds de naoorlogse periode trekken jaarlijks honderden zwangere Belgische vrouwen in het grootste geheim de Franse grens over. Hun bestemming: een kraamkliniek waar ze kunnen bevallen zonder hun identiteit prijs te geven. Deze praktijk staat gekend als ‘accouchement sous X’. Op de geboorteakte van hun kind staat geen naam van de moeder, enkel een symbolische ‘X’.

Maar kleine kinderen worden groot, en velen van hen gaan jaren later op zoek naar de vrouw achter die mysterieuze X. Dat levert soms cruciale informatie op over hun identiteit en afkomst, al rijt het evengoed oude wonden open en krast het nieuwe littekens op een kinderziel.

In België is de registratie van de biologische moeder vooralsnog verplicht. Maar de politieke wind is aan het keren, naar het Franse voorbeeld. De federale regering wil dit jaar nog een pakket van ethische dossiers op tafel leggen, waaronder de mogelijkheid om 'discreet’ te bevallen.

Vrouwenrechten versus kinderrechten

Net als in de dossiers rond de wettelijke abortustermijn of euthanasie bij dementie, legt ook deze discussie een ethisch mijnenveld bloot. Want waarom kiezen vrouwen ervoor om als moeder anoniem te blijven? En wat doet dat met een kind? Wat zijn de valkuilen van deze wetgeving? En hoe onvindbaar ben je écht in tijden van DNA-databanken?

De reeks brengt een fundamenteel spanningsveld in kaart: het recht van een vrouw op privacy en zelfbeschikking tegenover het recht van haar kind om te weten van wie het afstamt.

Drie afleveringen lang geeft Sous X een stem aan de mensen achter die ene letter. We laten moeders aan het woord, vrouwen en meisjes die jaren geleden onder de Franse X gingen bevallen. Waarom kozen zij destijds voor deze uitweg? Hoe vrij waren ze bij het maken van die keuze? Hoe leven ze vandaag met de geheimen en het gemis? We leren volwassen ‘sous X’-kinderen kennen die al hun leven lang iemand missen die ze niet kennen. Sommigen wisten in de loop der jaren zelf hun identiteit bij elkaar te puzzelen, terwijl anderen nog steeds vruchteloos op zoek zijn naar een biologisch aanknopingspunt.

Sous X probeert alle kanten van dit hartverscheurend debat te belichten, en te tonen dat er onder elke X een heel leven verborgen zit.

Fatma Taspinar verzamelt een reeks beklijvende portretten van moeders die in Frankrijk anoniem of ‘sous X’ gingen bevallen, en van kinderen die al een leven lang op zoek zijn naar hun afkomst.

Aflevering 1

Rosalie is sous X geboren, haar moeder verdween meteen na de bevalling. Twee moeders blikken terug op hun heimelijke bevalling in de jaren 60. Els werd door haar familie onder druk gezet om haar pasgeboren kind af te staan, maar is jaren later wel herenigd met haar zoon. Fatma begint haar onderzoek naar de praktijk van anoniem bevallen in een Frans ziekenhuis, en probeert oud-medewerkers van adoptiehuizen aan het praten te krijgen. Ze ontmoet stamboom-expert Benoît Vermeerbergen, die sous X-kinderen bijstaat in de zoektocht naar hun afkomst.

Aflevering 2

Annabelle getuigt over de slopende zoektocht naar haar biologische moeder. Na meer dan 50 jaar vond ze haar terug en weet ze nu eindelijk waarom haar moeder destijds de keuze maakte om haar af te staan. Een zuster die jarenlang actief was in het sous X-systeem, stelt zich openlijk vragen bij de praktijken van toen. Stamboomdeskundige Benoît helpt Rosalie bij haar zoektocht en deelt zijn eigen bewogen verleden met Fatma.

Aflevering 3

In de slotaflevering zoekt Ilse via een DNA-test naar haar afkomst, terwijl onderzoekers Donatienne en Benoît in Franse archieven blijven speuren naar ontbrekende linken in verschillende sous X-dossiers, ook die van henzelf. Fatma gaat langs bij het vondelingenluik in Antwerpen: een noodoplossing zolang anoniem bevallen in ons land niet kan. En waar ligt de balans tussen het recht op anonimiteit van de moeder en het recht van het kind om te weten waar het vandaan komt? Fatma vraagt het aan ethicus en filosoof Ignaas Devisch.